مرتضى راوندى

444

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

مىكنم . . . و شما را در سلطنت خود باقى خواهم گذاشت . » « 380 » در سال 1152 ه . شهر دهلى دستخوش نهب و غارت گرديد و محمد شاه ناچار شد 6 ميليون روپيه وجه نقد و 500 ميليون روپيه احجار قيمتى به عمال نادر تسليم كند . كوه‌نور و تخت‌طاوس جزو غنايم بود . غنايم جنگى سربازان نادر به 700 ميليون روپيه مىرسيد . چون نادر از بين غنايم جنگى ، سنگهاى قيمتى را به نفع خويش تصاحب نمود ، سربازان ناراضى شدند . جونس هنوى در تاريخ زندگى نادر شاه مىنويسد : « اشكال عمده عبارت از جمع‌آورى غنايم هنگفتى بود كه نادر به زور از محمد شاه و اتباع او گرفت . . . دشوار است تصور كنيم كه اين خراجها با چه سختگيريهايى گردآورى مىشد و چه اندازه از مردم ، خود را هلاك كردند ، تا از مجازات و شكنجه رهايى يابند . . . در مورد استطاعت افراد ، مرتكب اشتباه فراوان مى - شدند . از آنجا كه براى ابتياع دارايى هنديها هيچ خريدارى جز ايرانيها يافت نمىشد ، هنديها تقريبا بيش از ربع بهاى آنها را دريافت نمىداشتند ، در نتيجه بسيارى از آنها اموال و خانوادهء خود را در اختيار ايرانيها گذاشتند و به اكبرآباد گريختند . . . در اين ضمن تمام متمولان شهر مجبور شدند كه با خط خود اقرار كنند كه چه مقدار پول و اشياى مختلف در اختيار دارند و اگر بعدا معلوم شود كه چيزى را پنهان كرده‌اند به سختترين مجازاتها برسند . در اين جريانات ، سوءظن به عنوان دليل به شمار مىآمد . هيأتى كه مأمور گردآورى اموال شده بود هر بامداد از طلوع خورشيد تا غروب مى - نشست . . . سرانجام در اواسط ماه آوريل 1739 ( 1152 ه . ) مبلغ چهار كرور روپيه از بازرگانان و مردم ديگر به زور اخذ شد . در خزينه‌هاى سلطنتى سه كرور روپيه به دست آمد ولى در سردابهاى پنهانى ، كه ضمن سلطنت پادشاهان پيشين ساخته شده بود ، نفايس بسيار ديگر پيدا شد . در اينجا نبايد از ذكر تخت‌طاووس غافل بمانيم كه پوشيده از جواهر بود و ارزش هنگفتى داشت . تمام غنايمى كه به دست آمد ، به مقدار زير تخمين زده مىشود : جواهراتى كه از محمد شاه و بزرگان هند گرفته شد 15 كرور روپيه ، تخت‌طاووس با 9 تخت ديگر و همچنين مقدارى اسلحه و ظروف مزين به جواهرات گرانبها 9 كرور روپيه ، ظروف و مسكوك طلا و نقره كه نادر آنها را ذوب كرد و به صورت شمش درآورد ، 30 كرور روپيه ، مصنوعات گرانبهاى مختلف 2 كرور روپيه ، توپ و ذخاير نظامى و لوازم گرانبها 4 كرور روپيه . » « 381 » « نادر گذشته از جواهرات و طلا و نقره‌هايى كه ذكر كرديم ، سيصد زنجير فيل و دو هزار اسب و به همان اندازه شتر با خود به ايران برد و غنايم جنگى را بر آنها بار كرد . . . تخمين زده مىشود كه در اثر سوختن خانه‌ها و ويران شدن كشتزارها نزديك 20 كرور روپيه زيان وارد آمد . بنابراين ، مىتوان حساب كرد كه ارتش ايران بيش از 120 ميليون ليره به هنديها ضرر زد . اما در مورد كسانى كه در اين واقعهء غم‌انگيز كشته شدند شمارهء آنها به 200 هزار نفر مىرسد . از اين عده چهل هزار نفر در جنگ كرنال و روزهاى بعد از آن كشته

--> ( 380 ) . همان ، ص 208 ( به اختصار ) . ( 381 ) . همان ، ص 229 به بعد ( به اختصار ) .